Test ma na celu sprawdzenie prędkości czytania tekstu i został przygotowany na przedmiot SZMU. Kliknij przycisk poniżej, aby rozpocząć.

Bezpotomna śmierć Zygmunta Augusta w 1572 r. postawiła przed zjednoczonym państwem problem wyboru nowego władcy. Jeszcze przed pogrzebem królewskim zawiązały się samorzutnie konfederacje szlacheckie – tzw. Kaptury – które przejęły zwierzchnią władzę w ziemiach i województwach, wykonując sądownictwo, ściągając podatki itd. Zasadniczą sprawą stał się problem stworzenia precedensu elekcji, której forma, taka lub inna, mogła zapewnić przewagę bądź magnaterii, bądź szlachcie.

Król mógł być wybierany przez wszystkich przedstawicieli stanu szlacheckiego, co zapewniłoby przewagę stronnictwa egzekucyjnego lub przez senat – co oddałoby władzę w ręce magnaterii. Elekcja dokonywana przez sejm byłaby kompromisem, przeciwko któremu opowiadała się także oligarchia litewska dążąca do rozluźnienia unii lubelskiej. Do rozbicia głosów przyczyniała się również reformacja, której zwolennicy lękali się zdobycia wpływów przez kościół. Magnaci protestanccy skupili się w Krakowie wokół marszałka wielkiego koronnego, Jana Firleja, natomiast ich katoliccy przeciwnicy przybyli na dwór prymasa, Jakuba Uchańskiego, do Łowicza.

Pierwsza faza walk politycznych rozgorzała wokół sprawy władzy w okresie bezkrólewia oraz miejsca przyszłej elekcji króla. W grę wchodziły miasta położone blisko ziem litewskich – Warszawa i Lublin.

Walka stronnictw przyniosła kompromisowe rozwiązanie. Senatorowie katoliccy przeforsowali na zjeździe w Kaskach jesienią 1572 r. decyzję o przekazaniu władzy na okres bezkrólewia (władza interrexa) w ręce prymasa. Zimą 1573 r. w Warszawie zebrał się Sejm Konwokacyjny, który przyniósł z kolei sukces stronnictwu szlacheckiemu. Zamojskiemu udało się przeforsować zasadę, że wybór króla miał się dokonywać virtim – tj. przez całą szlachtę, która mogła, acz nie musiała – wziąć udział w elekcji.

Elekcja, która odbyła się w kwietniu i maju 1573 r., stała się miejscem przetargów i rozgrywek politycznych, przy czym wciągnięte do niego zostały różne mocarstwa europejskie. Najpoważniejszymi kandydatami do tronu polskiego byli: syn cesarza Maksymiliana II – arcyksiąże Ernest popierany przez część możnowładztwa, szczególnie litewskiego, brat króla francuskiego Karola IX – książe andegaweński Henryk Walezy popierany przez część hierarchii katolickiej, Iwan IV Groźny – popularny wśród szlachty litewskiej i ruskiej. Kandydatury – szwedzka Jana Wazy i siedmiogrodzka – Stefana Batorego miały mniejsze szanse.

Pierwszy (z trzech poważniejszych kandydatów) odpadł car Iwan, który zraził sobie wyborców, stawiając warunki terytorialne i religijne, pod którymi zgadzał się przyjąć koronę.

Henryk stanowił dla szlachty symbol walki z protestantyzmem, był współwinny paryskiej rzezi – „nocy św. Bartłomieja” (1572), toteż szlachecka opozycja, w której coraz większą rolę odgrywał Jan Zamojski, zgodziła się na jego wybór pod warunkiem zatwierdzenia przez niego stałych praw szlacheckich i złożenia doraźnych zobowiązań. Pierwsze, nazywane artykułami henrykowskimi, nosiły od 1573 r. charakter stale potwierdzanej przez każdorazowego elekta ustawy dotyczącej wolnej elekcji, roli sejmu oraz poddania polityki zagranicznej króla pod kontrolą senatu. Ostatni artykuł – de non praestande oboedientia – dawał możliwość wypowiedzenia posłuszeństwa królowi w razie przekroczenia jego uprawnień lub niewypełnienia zobowiązań. Doraźne zobowiązania, różne dla każdego wybieranego monarchy w zależności od sytuacji wewnętrznej i zagranicznej, nazywane były pacta conventa. Zaprzysiężenie obu aktów stanowiło warunek ważności elekcji.

Sejm elekcyjny postanowił także, że nowy władca będzie musiał pojąć za żonę najmłodszą siostrę ostatniego Jagiellona – Annę. Henryk zaprzysiągł w Paryżu wszystkie przywileje i zobowiązania, m.in. gwarancję pokoju religijnego, w związku z czym musiał wpłynąć na złagodzenie polityki francuskiej w stosunku do miejscowych hugenotów.

Sejm 1574 r., który odbył się z okazji koronacji Henryka na króla Polski, stał się widownią starć między nowym władcą dążącym do wzmocnienia swej władzy a magnaterią i szlachtą. Ta ostatnia próbowała też ograniczyć rolę magnaterii, usiłując kontynuować egzekucję. Ostateczna rozgrywka została jednak odłożona wobec potajemnej ucieczki Henryka do Francji na wiadomość o śmierci króla Karola IX, po którym odziedziczyć miał koronę francuską. Mimo próśb i żądań król Henryk do Polski nie wrócił i powstała konieczność przeprowadzenia nowej elekcji.

Przeczytałeś tekst długości 574 słów w . Twój wynik to słów na minutę.

Rozwiąż poniższy test aby przekonać się, ile zapamiętałeś z tego testu.

1. W jakiej porze roku odbył się zjazd w Kaskach w 1572 r.?

2. Co to były „Kaptury”?

3. Wokół jakiej postaci skupili się magnaci protestanccy?

4. W którym roku zmarł Zygmunt August?

5. Który kandydat na króla Polski odpadł jako pierwszy?

6. Gdzie zebrał się w 1573 r. sejm konwokacyjny?

7. Kim był arcyksiążę Ernest dla cesarza Maksymiliana II?

8. W którym roku odbył się sejm z okazji koronacji Henryka na króla Polski?

9. Doraźne zobowiązania dla każdego wybranego monarchy to:

10. Jak miała na imię najmłodsza siostra ostatniego z Jagiellonów?

Wynik testu to , więc efektywna szybkość Twojego czytania to słów na minutę.
Źródło tekstu i pytań: http://www.efektywna-nauka.pl/szybkie-czytanie-test-na-tempo-czytania
Dziękuję za udział w teście!